This is a play I wrote for Riverside College Nursing Students. This is about Violence against Women and Children.

Violence against Women

CAST:

HEAD FACILITATOR - PINKY

PSYCHIATRIST - DR. DIANA

ü Sexual Violence – Ena, Oliver

ü Economic Violence – Rosemarie, Keith, Dady, Ramil

ü Verbal Abuse – Sandra, Marjo, Dacty

ü Physical Violence – Rhoda, Jollibee, John Paul, Pat

TITLE: PROJECT KABABAYIN-AN

Curtain, Lights on

PINKY

(talks to the audience)

Maayong aga sa inyo nga tanan, ako gali si PINKY inyo nga amiga kag head facilitator ninyo diri sa Project Kababayin-an. Isa kami ka NGO nga nagabulig sa tanan nga mga kababayin-an nga yara sa kabudlayan. Ari kami naga-exist kay may yara kita nagkinalain-lain nga mga concerns sa aton nga mga pangabuhi. Kabay pa nga mangin- at home kamo diri sa Project Kababayin-an, inyo ini nga dalangpan, kabay pa nga kabigun niyo ini nga inyo man panimalay. Welcome!

(enters RHODA & Jollibee, with bruises and everything)

PINKY

Ako gle si Pinky ang head faci diri. Maayo kay nakadangup man kamo diri sa Project Kababayin-an. Ano tani ang akon mabulig?

(sits down on the table)

RHODA

(cries with helplessness and anxiety)

Ako si RHODA kag ini ang akon nga bata nga si Jollibee. Halin pa kami iya sa ‘Dolid. Wala na gid kami sang dalangpan nga iban. Nabatian ko lang ini ang inyo grupo. Maluoy kamo sa amon buligi niyo kami.

HEAD FACI

Ano tani Manang RHODA ang problema?

RHODA

Biente-singko años na kami nga naga-upod sang bana ko.

Isa siya ka maayo nga amay kag padre de familia,

pero sang nagligad lang tuig,

sang nagsira ang Central nga iya ginaubrahan……..

(Music for Flashback)

RHODA

(talks to daughter Jollibee)

Inday, kinahanglan na gid naton matapos ang tanan nga ini antis si tatay mo mag-abot para makapanyapon na kita sang timprano pa.

JOLLIBEE

Huo nay… dali na lang ini matapos ang ginaluto ko nga tinola nga isda.

(John Paul arrives)

JOHN PAUL

RHODA….RHODA… ari na ako…

RHODA

Oy Tay, ari ka na… pagpanghinaw na da kay dali na lang to ang ginaluto ni Jollibee ho.

JOHN PAUL

May paga istoryahan kita subong gid. Indi na gid ini mapaligad pa.

RHODA

Sus ah… ano gid ina ka importante haw?

JOHN PAUL

Wala na ako sing ubra RHODA.

RHODA

Hah?!?! Ngaa? Ano ang natabo nga ginpahalin ikaw?

JOHN PAUL

Ginsira na ang sentral. Wala ako sing mahimo kay desisyon ini sang kompanya.

RHODA

Ay dios ko… ma college na nga daan si Jollibee. Kinanglan ya gid sina mag-untat kung amo ini ang aton nga sitwasyon.

JOHN PAUL

Indi ko kabalo kung ano na lang ang ubrahon ko. Kabalo ka naman nga ang amo ta man lang diri sa uma ang nagpasulod sa akon. Wala man ako sang may tinapusan.

RHODA

Dios na lang ang bahala sina Tay… Makapanumdum gid kita sang dapat ta ubrahon para indi kita magutman.

RHODA

(talks to the audience)

Daw ginhulugan kami sang langit sa ‘to nga gab-i. Nag disidir na lang ako nga magbaligya sang utan sa merkado kag ang bana ko nga si John nag-pa-extra-extra na lang sa mga nagkalain-lain nga ubra.

(Jollibee enters, talks to her Nanay)

JOLLIBEE

‘Nay lapit na lang gali ang amon nga graduation. Damo gid balayran sa eskwelahan. Kung pwede tani nga imo na ako sang painan miskan lang pagrenta ko sang akon nga toga.

(John Paul arrives, he is drunk)

JOHN PAUL

Ano nga toga-toga nga ina?!?!

JOLLIBEE

‘Tay, ara ka na gle? Lapit na lang ang amon nga graduation ‘Tay… te ginakinahanglan ko tani sang kwarta para sa ----

JOHN PAUL

Kwarta??!?! Wala ka gapanumdum nga haluson na ta ka kaon ha?

JOLLIBEE

‘Tay para man lang ini sa ---

RHODA

John, para ina sa graduation ni Inday. Pangitaan ta lang na sang medios ah.

JOHN PAUL

Ngaa ma toga-toga pa gid? Pagasto-gasto lang na!

RHODA

Kis-a lang na John nga mag graduate ang imo nga bata…

JOLLIBEE

Huo man ‘tay… pasugti lang ako anay…

JOHN PAUL

INDI KA NA MAGSAKA SA GRADUATION NIYO!!!WALA KITA SANG KWARTA!!!

RHODA

NGAA INDI?! John indi bala pag-amha sina ang imo bata….

(John Paul slaps RHODA)

JOHN PAUL

Indi ko pagpangunahi diri sa balay RHODA! Indi sayuron nga ikaw diri ang gapangita sang kwarta sa balay nga ang imo na desisyon ang masunod. Panumduma kung ano ko diri sa balay RHODA! Tandai ina!

(RHODA and John Paul exits, John Paul violently grabs her violently)

(RHODA cries with pain)

RHODA

Wala ta ka ginapangunahan ya John ah…

JOLLIBEE

Nay…Tay… tama na na….

JOLLIBEE

(talks to the audience)

Didto na nagsugod sang pagsakit ni Tatay kay Nanay. Indi ako kabato sa kay Tatay kay hambal ni Nanay nga tagaan lang siya namon tinion para magbag-o. Pero ang tinion gid ang amon nga kontra. Tinion man ang nagbag-o sa akon ginkilala nga mapinalanggaon nga amay.

(John Paul comes home drunk again)

JOHN PAUL

RHODA! RHODA! Diin ka na?

JOLLIBEE

‘Tay wala pa kaabot si Nanay halin sa ‘tinda.

JOHN PAUL

Alas ano na ni?!

(Pat, the father of John Paul, enters)

PAT

Maayong gab-i…

JOLLIBEE

Oy, Lolo, ari ka gle….sulod anay…

PAT

Ari ho may dala ko nga saging para sa inyo. Diin na iya si Nanay mo?

JOLLIBEE

Wala pa ‘lo kaabot. Ihugasan ko ni anay sa kusina ho kag mapreparar na sang panyapon. Diri ka na lang dayon ‘Lo kaon ah.

(Jollibee exits)

PAT

Toto, nagkadto ko di sa imo kay may ihambal ako nga importante.

JOHN PAUL

Ay, ‘Tay, kung mahulam ka sang kwarta, wala ka gid makuha sa akon.

PAT

Indi ko maghulam sang kwarta ah. Parti ini kay RHODA.

JOHN PAUL

Hmmm…. Ano ang parti sa iya?

PAT

Alas ano na pirme nagapuli ang asawa mo kung gab-i?

JOHN PAUL

Alas diyes na sang gab-i ang puli ya sina pirme. Ambot diin pa gid na siya ya nagakadto.

PAT

Kabalo ka bla nga ang tinda ya nagasira na ina alas nuwebe sang gab-i?

JOHN PAUL

Teh, ano karon?

PAT

Ay dios ko John! Wala pa gid ya gasulod sa ulo mo gihapon?

JOHN PAUL

Ngaa ano man!??! Abi ‘Tay diretsuha na lang ako ya ah.

PAT

Nga si RHODA may gapanglalaki.

JOHN PAUL

Ano!?!??! Gapanglalaki??!?!?

PAT

Madamo na nga istorya ang galapta sa tinda nga si RHODA naga pirme sang upod sa kay Berto da ho, ang manugpahulam bla sang kwarta sa mga tindera haw. Kada gab-i nagaupdanay sila, amo sina nga nagakagab-ihan si RHODA mo. Teh?

JOHN PAUL

ANG SAPAT YA!

WALA SANG HUYA NGA BABAYI!

PAT

Mapuli na ako John, manghimos pa kami ni Nanay mo para sa buwas. Basta indi pagpalipasa ini kag hambali ang imo nga matahum nga asawa kay nagakahuy-an ka na sa atubang sang kadam-an.

JOHN PAUL

Oh sige…

(RHODA enters)

RHODA

Ari na ko…

(John Paul slaps her, grabs her arm)

JOHN PAUL

Ginpakahuy-an mo lang ko!

RHODA

Ano ang akon nga sala?!?!?

JOHN PAUL

Mamangkot ka pa….

(slaps RHODA again, kicks her, punches her)

RHODA

Wala ko kabalo sang ginahambal mo John…

JOHN PAUL

Bastos ka! Gapanglalaki ka tungod nga wala na ko sang kwarta? Hah!?!?!

RHODA

Wala….!!!!!

JOHN PAUL

Ah wala hah?!?!

(grabs her, exits with RHODA)

(Jollibee enters and talks to the audience and the Head Faci)

JOLLIBEE

Manang Pinky, indi na gid ko kaagwanta sang nakita ko amo na nga ginpatulog lang namon ni Nanay si Tatay kag nalagyo kami pakadto diri sa Bacolod. Daw mapatay na si Nanay sang pangabudlay para sa amon na pamilya. Gin-amo pa na siya ni Tatay. Si Tyoy Berto ya nagapaextra kay Nanay sa ila nga balay kay bag-ong bata ang iya nga asawa, te gin-ayo niya si Nanay nga mag bulig-bulig anay sa ila nga balay.

PINKY

Te, nakakadto na kamo sa hospital man lang ukon sa pulis para magpa-blotter sini?

RHODA

Wala pa kami kapa blotter. Wala man kami kapahospital, Ma’am. Indi pa ko kabalo kung maano na lang ako kay wala na kami sang tanan.

PINKY

RHODA, ari pa ang imo nga bata, si Jollibee. Kag ari pa kami diri tanan para magbulig sa imo.

RHODA

Salamat gid Ma’am… Buligi lang ako kay makabalos gid ko sang tanan niyo nga kaayuhan sa amon sang akon nga bata.

PINKY

Sige, wala problema ah. Amo man na ang rason nga ari kami diri. Idul-ong ta na lang kamo sa iban ko pa na kaupod diri nga facilitators para maasikaso ang inyo nga kaso. Kami na ang bahala sa inyo ha?

(PINKY exits with RHODA and Jollibee. Enters again and talks to the audience)

PINKY

(talks to the audience)

Haaaay…amo na di ang amon nga ubra. Ang magsapupo sang mga kababayin-an nga ara sa sitwasyon kaparehos ni RHODA. Mabudlay nga ubra pero ini isa ka misyon para sa mga babayi nga ginabudlayan na gid sa ila nga mga relasyon kag pangabuhi.

(enters SANDRA, Left stage)

SANDRA

Oy mga amiga ari kamo diri gali? Maayong adlaw sa inyo. Mayo kay nakahapit kamo diri….. (laughs) Gakatingala kamo siguro kung ano diri iya ang ginaubra sang isa ka masinadyahon nga babayi katulad ko sa shelter sang Project Kababayin-an? Layo na gid ako sang sa una ko diri nga pagpalapit.

SANDRA

(talks to the audience)

Nabihag ni MARJO ang akon tagipusuon sang una ko pa siya nakilala. Isa lang kami ka building nga ginaubrahan pero sa lainay nga floor…

(MARJO and SANDRA enters a makeshift elevator)

MARJO

Oh sige Miss… mauna ka na lang…

SANDRA

Oh yah thanks…

MARJO

Welcome. (smiles)

SANDRA

Uhmm… di bala diri ka man gawork?

MARJO

Yeah, diri man ko. Sa Beriales Construction Firm ako naga-ubra, dira bala sa 9^th floor.

SANDRA

Aba tuod? May friend ko da, ga accountant. Pero wala dira siya syado gatinir.

MARJO

(smiles) Small world gali. Ikaw ya? Ano ka na floor?

SANDRA

Uhmm…Dira ko sa 8^th floor lang. (smiles)

MARJO

Ay nalipat ako magpakilala sa akon kaugalingon… Si MARJO gali.

SANDRA

Oh! Ako man I forgot…ako naman ya si SANDRA… Lapit na lang ko.. Teh see you around MARJO.

MARJO

It was really really nice meeting you. Ah basi kahapit man ko da sa imo some time ah.

SANDRA

No problem. Halong…

(exits)

SANDRA

(talks to the audience)

Hay…..didto nagsugod ang tanan. Pirme na kami nagadate kag sang magligad lamang ang tatlo ka bulan ginhagad niya na ako pakasal. Daw kadasig lang sang tanan. Sa akon man pamatyagan ngaa padugayon ko pa nga nagaluyagay man kami. Te nagpasugot man ko dayon sa kasal eh.

(MARJO enters)

MARJO

Hon… indi ka na magtrabaho ha? Kay basi ano pa matabo sa imo sa dalanon.

SANDRA

Daw perti gid ka sweet ka honey ko haw?

MARJO

Indi man sa amo sina ah… Nagakabalaka lang ako sang mga bagay bla nga kaginatabo haw.

SANDRA

Mapasugot man gid ko, pero dapat mabatian mo ni anay ang news ko.

MARJO

Ano na nga news Hon?

SANDRA

Pakta ah!

MARJO

Ano gani?! Ginakulbaan na ko pro

SANDRA

Sa next year bla Hon, may ma Daddy na sa imo.

(A beat.)

MARJO

(surprised) Huh?!?! YESSSSSSSS!!!! Tatay naman gid ako!!!!!!!!!!!!!!

SANDRA

(talks to the audience)

Nag-untat ko sa akon gintrabahuan kag si MARJO na lang ang nagsige sang trabaho para sa amon nga duwa kag sa amon mangin-bata. Lima na kabulan ang akon nga ginabusong, kag may natabo nga amo nagpabag-o sang tanan.

(SANDRA and MARJO enters)

MARJO

Malakat ko anay sa opisina kay may importante kami nga mga talapuson didto. Ikaw na diri ang bahala.

SANDRA

Indi mo ko di pag-updan?

MARJO

Kaya mo na na ah! Basi kung pahalinun na ko kung indi pa gid ko magsulod subong nga adlaw.

SANDRA

Naintsindihan man na nila guro nga nahulugan ang asawa mo kag –

MARJO

Sila ya eh nakaintsindi! Ako ya indi ko ni tanan maintsindihan ngaa matabo ni sa akon!

SANDRA

Ngaa ikaw lang ang galalain haw?

MARJO

Malakat na ko ah! Katalaka di! Indi na ko paghulta kay basi magab-ihan ko.

SANDRA

MARJO?!?

MARJO

Ay bwisit man ya SANDRA! Indi na magbais bla!

SANDRA

MARJO!? (in shock)… Amhon mo na lang ko sini kay nadula ang bata ta? Kung tratuhon mo ko daw wala na ko pulos sa imo subong!?!?

MARJO

Insakto ka! Wala ka na gid pulos sa akon!

(MARJO exits)

SANDRA

(talks to her bestfriend DACTY on the phone)

Dacts… ginabasol nya tanan sa akon ang natabo. Matyagan ko daw mapatay na ko sang paayon sa iya pero daw ginabalewala niya na lang gid ako subong. Kasakit na gid sang ginapanghambal niya sa akon. Pwede ka di ka kadto subong? Kinanglan ko gid may storyahon kay daw mabuang lang ko di kung ako lang isa.

(Sandra tries to fix some things in the house, Dacty arrives. Sandra cries and hugs Dacty.)

DACTY

Bestfriend… kalain gid ka tsura mo ya. Ano natabo sa imo man?

SANDRA

Wala na ko kuno pulos Dacts… maano na lang ako?

DACTY

Ano man na ang imo bana man?!?! Wala sang may sala sang tanan ah. Sin-o man nga gaga ang gusto nga mahulugan ka sang imo nga mismo nga bata?

SANDRA

Amo na gani Dacts… kabalo ka gid nga palangga-palangga ko gid ang baby ko.

DACTY

Ginasakit ka ni MARJO?!?!

SANDRA

Wala niya ako ginasakit Dacts.

DACTY

Waay? Pero mas sakit pa ang mga tinaga nga ginabuy-an niya kay sa mga sumbag kag tampa.

SANDRA

(cries) Indi ko na kaya Dons….

DACTY

Okay… amo ni ang ubrahon mo.. Istoryahon mo siya karon mag-abot siya kag iplastar mo ang ginabatyag mo. Try to fix these things up. Indi pagpadugaya. I have to go kay masugat pa ko sa bata ko sa eskwelahan.

SANDRA

Sige..salamat gid Dons sa pagkadto mo di. Tawgan ta lang ka kung nano man gid.

DACTY

Sige… I’m just a call away ah. Don’t worry, everything will be fine.

(SANDRA waves goodbye to DACTY. DACTY exits)

SANDRA

(talks to the audience)

Everything will be fine. (sighs) Tani eh. Everything will be fine. Kabay pa. Halos kada minuto amo ni ang ginahambal ko sa kaugalingon ko. Basi pa lang everything will be truly fine.

(MARJO enters with friends)

MARJO

(shouts)… Diin ka na? SANDRA???!?!?!

SANDRA

Ari ko Carl…

(MARJO grabs SANDRA to the side)

MARJO

Abi preparahi na lang kami da pulutan ho ah… Kag bakli ko to sang beer. Duwa ka kaha. Ma hapi-hapi kami di sang barkada kay tapos na ang project namon sa Cebu.

SANDRA

Marjo… kabalo ka na gid nga indi pa ko pwede mamug-at kay kalain pa sang akon nga pamatyag…

MARJO

Ano?!? Pakahuy-an mo ko di sa akon nga mga barkada? Lakat na ah!

SANDRA

MARJO… wala ko di sang suguon…

MARJO

Baw ah! Manugo-nugo ka pa nga wala ka na di gani pulos!

SANDRA

Marj, kung kaya---

MARJO

Wala ka pulos nga babayi SANDRA! Indi ka na mag-asa pa nga maglain ang panulukan ko sa imo!

SANDRA

MARJO?!?!

MARJO

Wala ka na karapatan sa sini nga panimalay! Ang baby ta ginpabay-an mo lang! Kag ikaw?!?! Hah! Wala ka na sang deber nga mag-asta-asta nga kung sisin-o. Indi ka gani kahatag sang bata sa akon.

(MARJO exits angrily, friends exit)

SANDRA

(talks to the audience)

Ambi ko everything will be fine. Damo napatay sa abi-abi lang. Kag antis pa ako mapatay, ginkuha na ko ni DACTY nga bestfriend ko kag gindala diri sa Project Kababayin-an. Sa shelter nga ini nakon nahibaluan ang akon nga pagkatawo. Kay feeling ko sa sa’to nga mga inadlaw nga nagaupod pa kami ni MARJO, daw ginapatay niya ang akon nga dignidad.

(DR. DIANA enters)

SANDRA

Ari gali si Doctora Diana, ang amon nga physciatrist slash psychologist slash nanay diri sa shelter.

DR. DIANA

Oh SANDRA, kamusta ka na?

SANDRA

Maayo man Doctora. Ikaw?

DR. DIANA

Ari maayo man ah. It’s good nga nakacope ka na sang tanan nga natabo sa imo. Ari ko diri until tonight so kung pwede mo lang mahambalan ang sunod nga aton nga bululigan nga ari lang ko diri.

SANDRA

Sige Doc… Sexy man ta gyapon ah! Hahahaha….. (exits)

DR. DIANA

(looks at SANDRA while she exits. Then talks to the audience)

Daw wala lang sang may natabo sa iya noh? Ahay… man miskan wala ka tuod ginasakit kung ang imo nga balatyagon man ang ginapatay bla. Daw indi ko man matungkad ang nabatyagan ni SANDRA sang una ko siya nakilala. Sigurado ko nga nasugid nya naman na sa inyo ang iya nga istorya. (laughs) Hayyyy… kay kapalaistorya gid na nga bata…. Pasyente ko na siya diri… or Amiga kung ginatawag namon diri sa shelter… Si SANDRA naka-experience sang severe depression tungod sa Verbal Abuse sang iya nga bana. Ginpa therapy siya diri para nga manumbalik ang iya nga self-esteem.

(SANDRA enters with Ena who is disheveled)

SANDRA

Doctora, ari na si Ena. Updan ko na lang siya samtang kamo gaistorya.

DR. DIANA

(leads them to the chair)

Ena… ako si DR. DIANA… siguro nahambalan ka naman ni SANDRA.

(Ena just nods her head)

DR. DIANA

Pwede mo mahambal sa akon Ena kung ano gid bla ang imo nga problema?

(Ena walks away.. goes to center stage)

ENA

(talks to the audience)

Naga-sekretarya ako kay Mr. Oliver Perez, nabatian niyo na guro ang iya nga ngalan. Isa siya ka kilala nga personalidad diri sa Negros. Tag-iya siya sa isa ka pinakadako nga kompanya sa probinsiya.

(Oliver enters)

OLIVER

Ah.. Ena… pwede ka kasulod sa akon nga opisina? May i-dictate lang ko nga mga importante nga mga bagay.

ENA

Yes sir. Makadto lang ko diri in two minutes. Tawgon ko lang si Rhoda para may mabantay diri sa phone calls.

OLIVER

Never mind Rhoda… It’ll just take a few minutes. Don’t worry.

(Ena enters the office)

OLIVER

Sit down Ena. Daw ka guwapa gid sang sekretarya ko subong. Hmm?

ENA

(surprised) Lamat sir. I have my notepad now sir. Ready na.

OLIVER

Kag daw kahamot pa… hmmm (smelling the air beside Ena’s ear)

ENA

Sir…. Ahemm..

OLIVER

Care to have dinner with me tonight?

(Oliver massages Ena’s shoulders)

ENA

(Phone ringing. Ena gets up and prepares to leave)

Sir sige lang kay wala upod si Nanay.. Dali lang gle sir kay may nagatawag sa telepono. Basi importante nga tawag nga ginahulat ta from abroad.

(Ena exits)

ENA

(talks to the audience)

Doctora indi ko na kaya nag-gwa ako. Sa sunod nga adlaw daw nasaw-ahan na gid ako sa akon nga ulubrahan. Nag-leave ko anay isa ka semana.

OLIVER

(shouts) Ano ni???!?!? Ena?!?!!?

ENA

Sir it’s my leave of absence Sir kay nagamasakit si Nanay. Kinanglan ko gid siya nga ipabulong. Gaproblema pa ko gani sang akon nga ipambayad sa doctor.

OLIVER

Indi ka man kinahanglan na magproblema. Ngaa wala ka gid naghambal sa akon?

ENA

Uh Sir.. okay lang na.. Ginpahulam na ko ni Rhoda sang kwarta.

OLIVER

Pabilin ka karon sa gab-i kay may talapuson kita. Ginhambalan ko na si Rhoda kag ang iban nga may meeting para ina sa mga exports for next week. Importante ta ni nga matapos antis ka mag leave. 7pm sharp sa Conference Room.

(Music)

ENA

Late na ko. 7:10 na. Ngaa daw wala pa man di sila man?

(Ena enters the hall. Oliver meets her on center stage.)

OLIVER

It’s good that you came. Wala pa ang iban. Mauna na lang kita sa sulod para mapresent ko sa imo ang tanan before everybody comes.

(Oliver and Ena exits)

(Music//////RAPE SCENE)

(Ena enters disheveled and all)

ENA

Wala na ko sang guya nga ipakita sa tanan nga tawo. Daw matunaw na ko sang akon kainit sa sapat nga ato. Ginkuha niya ang akon nga pagkababayi. Ginlamutak niya ang akon nga dignidad. Ginhimuslan ya ang akon nga pagka-inosente. Indi ko na kaya. (Ena breaks down.)

(SANDRA helps Ena up. DR. DIANA stands up and goes center stage)

DR. DIANA

Sa kaso ni Ena, kadamo sang gin-ubra sang Project Kababayin-an para masigurado nga makakuha siya sang hustisya. Una-una, ginpa-examine siya namon sa Medico Legal Officer sang NBI. Ikaduha, nagbulig kami sa pagpasaka sang kaso nga sexual harassment kag rape batok sa iya nga Boss. Kag ikatlo, ginasige namon ang iya nga therapy sessions para makabulig sa iya nga kaayuhan.

(PINKY enters)

PINKY

Oh, Doctora Luisa ari ka na. Te, nagkit-anay na kamo sang bag-o mo nga pasyente?

DR. DIANA

Huo… daw kaseryoso gid ang iya nga case.

PINKY

Daw kabudlay gid magdeal sa sexual violence. Daw nagla-in na gid ang sitwasyon para sa mga women subong. Sang una, simple pa ang tanan. Subong lain na gid ang tanan.

DR. DIANA

Sige na… updan ko anay si Ena kag si SANDRA sa Quarters. Daw damo pa kami dapat nga istoryahan sang akon nga pasyente.

PINKY

Sige Doc…

(DR. DIANA exits)

PINKY

(talks to the audience)

Kabudlay na gid sang sitwasyon sang kadam-an sang aton kababayin-an. Miskan ara pa ta sa sulod sang aton nga panimalay kag upod pa ang mga tawo nga aton pinakapalangga.

(Rosemarie enters)

ROSEMARIE

(talks to the audience)

Daw langit kag duta kami. Kamanghuran nga bata si Keith… (sighs)… ila ang tanan nga duta nga makit-an mo kung ikaw matindog sa burol to ho.

Daw indi ko gani makapati nga naluyagan ya ako.

(Keith enters)

KEITH

(calling to Rosemarie) Rosemarie… You are the only woman that I love. Will you marry me?

ROSEMARIE

(in shock) Daw indi gid kita angayan Keith… Gaubra lang kami sa inyo hacienda…Daw indi gid kita para sa isa kag isa….

(Sunshine enters)

SUNSHINE

Ay! Ngaa hampaslupa ano ang ginahulat-hulat mo? Nga mag-manggaran man ikaw kaw mangin-parehos sa amo? Indi man gid kamo angayan sang bata ko! Layas!

ROSEMARIE

Ma’am, wala ko ginapilit ang akon nga kaugalingon sa imo nga bata.

SUNSHINE

Maayo! Kay nabal-an mo kung diin ka malugar! Mga patay gutom nga wala sang ubrahon kungdi manghut-hut kag isang-at ang ila nga mga tinai sa iya ka iban nga ginpangabudlayan!

KEITH

Mama! Indi pag-amha na si Rose.. Pakaslan ko na siya sa gusto mo kag sa indi!

SUNSHINE

Sige ubraha ina kag kalimtan mo na lang nga may pamilya ka diri!

KEITH

Indi mo na kaya Mama maubra…

SUNSHINE

Tilawi lang ako ya Keith! Tilawi lang ang pasensiya ko kay makit-an mo gid ang katunto sang Mama mo!

ROSEMARIE

(talks to the audience)

Daw sa mga teleserye nga eksena noh? Obvious man gid nga daw indi kami para sa isa kag isa kay pirte gid ka manggaranon kay Keith. Kag ang iya nga iloy, ang amon nga amo, indi gid magpasugot nga kami magdayunay kay indi niya gid kuno mabaton nga isa lang ka suluguon ang mapangasawa ka iya nga pinakaali nga bata.

(Keith enters)

KEITH

Malakat na lang kita Rose… Bahala na da… Indi ko gid kaya mapalayo sa imo… Matanan na lang kita.. Bahala na da!

ROSEMARIE

Hah?! Palangga ta ka Keith pero daw indi ni siguro amo ang ubrahon naton.

KEITH

Wala na ko labot sa kay Mama. Sige na. I love you very much Rose.. Mapatay ko nga wala ka sa akon nga tupad. Please…..

ROSEMARIE

Kung mabal-an ni Tatay kag ni Nanay nga ma-elope kita nga duwa… sikwayon ko nila Keith.

KEITH

Maintsindihan na nila tanan ngaa gin-ubra ta ni nga duwa.

ROSEMARIE

Paano na lang ang imo ya nga pamilya?

KEITH

I don’t care anymore. I just want to be with you Rose.

ROSEMARIE

Basi nakibot ka lang sa tanan Keith. Indi magpadaso-daso kay basi….

KEITH

Wala na basi-basi ni Rose… It’s now or never… isa lang ka sabat abe…

PALANGGA MO KO UKON INDI?!?!

(A beat.)

ROSEMARIE

(hugs Keith)

Huo.. palangga ta gid ka Keith. Hulta na lang ako sa sagwa.

(Keith exits)

ROSEMARIE

(talks to the audience)

Hay… (sighs)… daw isa ka pelikula… Palangga ko gid si Keith. Daw iya istorya ni Cinderella noh? Pero indi gid “They lived happily ever after” ang ending namon. Ako ya handa na sa tanan namon nga suungon… pero si Keith…

(Keith enters)

KEITH

Wala na kita kwarta Rose. Wala ako sang may tinapusan. Wala ko sang may nabal-an nga ubra.

ROSEMARIE

Sige na lang Keith. May ara to sang gina-offer sa akon nga trabaho sa agency sang akon nga amiga. Malakat na lang ako sa Hong Kong para mag Domestic Helper. Maayo kay wala sang placement fee.

KEITH

Hah?! Malakat ka? Bayaan mo ako?

ROSEMARIE

Dali man lang ni Keith.. Anhon ta ni kay wala gid ta sang kwarta…

KEITH

Sin-o na lang di ang kaupod ko? Maano na lang ko di ya?!?!

ROSEMARIE

Indi na bala magpabug-at pa sang akon nga balatyagon. Kag isa pa Keith, Ginsikway na kita sang aton nga mga pamilya. Ikaw wala ka na gani katilaw mga bag-o nga panapton kag miskan pahumot na lang.

KEITH

Te desidido ka na gid sina haw?

ROSEMARIE

Ako ya desidido na gid para man ni sa aton nga future. TAni buligan mo man ko bala haw. Miskan moral support lang.

KEITH

Ikaw ang bahala. Indi ta ka mapunggan sa imo nga gusto.

(Keith exits angrily)

ROSEMARIE

Naglakat ako sa Hong Kong makaligad ang duha lamang ka bulan. Ang akon gin-ubrahan isa ka pamilya nga Intsik. Maayo na lang kay buot sila tanan. Ginatagaan ko nila sang off nga duwa ka adlaw kada semana. Hambal sa akon sang akon nga mga amiga man didto sa Hong Kong, Ka swerte gid kuno sa akon kay indi pintas kag indi man dalok ang akon nga mga amo.

(Rosemarie gets her celfone)

ROSEMARIE

(calling somebody on her celfone)

Hello? Keith… si Rosemarie ni….. Huo.. Mapadala na ko sang kwarta dira sa imo. Tani pakay-o mo na lang ang kusina ta kag ang banyo para may masuguran na sa aton nga balay.

ROSEMARIE

(talks to the audience)

Kasubo sang mga inadlaw… mga binulan.. kag tinuig nga indi mo kaupod ang imo nga pinalangga. Pero sige lang, sa pagpuli ko makit-an ko man tanan ang akon nga pinangabudlayan.

KEITH

(Calling somebody on his celfone)

Pare, diin ka na? Ay te nag-abot na ang akon nga kwarta.. Te… kadto na di ah! Upda na lang da ang iban ah…Cge bye.

(Keith texting. Friends enter)

DADY & HANS

Oi pare!

DADY

Baw daw tiba-tiba naman ta sini bah! Hahaha…

RAMIL

Daw maayo kay wala ka ginaakigan ni Mare Rose sang imo na lakwatsa.

KEITH

Wala na ya problema kay Mare niyo…Basta indi ya lang mabal-an! Hahahaha…

DADY

Te, ano na to gle ang aton nga salakyan nga balaklon?

KEITH

Kay wala pa nag-abot ang kwarta ni Mare niyo para dira te pabay-i da anay ah.

RAMIL

Te diin naman ta sini dal-on sang aton nga mga tiil?

KEITH

Kung diin ta masadyahan eh!

HANS & DADY

Olrayt ah! Alis na tayo para makarami! HAHAHAHA….

(Phone ringing)

DADY

Hello, good morning.

ROSEMARIE

Kamusta na Pare? Si Rosemarie ni ah.

DADY

Oy Rose, okay lang gid kami ah! Baw maayo kay nakatawag ka man?

ROSEMARIE

Ay kay may ipalihog ko tani sa imo ah. Kay gatawag ko sa balay, indi ko makontak. Basi bla nag-hang lang. Lihog ko be hambal kay Keith kung pwede.

DADY

Rose, I think, tiempo na ni nga mabal-an mo. Wala naguba ang inyo nga telepono sa inyo nga balay. Nautdan na kamo sang nagligad lang nga adlaw.

ROSEMARIE

Ngaa nautdan kami kay gapadala man ko kada bulan sang para sa tanan nga galastuson dira sa amon nga balay? Daw indi ko maintsindihan.

DADY

Rose, dapat siguro mapuli ka na di kag para mabal-an mo na ni ang tanan-tanan nga gakinatabo diri sa imo nga balay.

ROSEMARIE

Hambla ko Pare sang matuod, ano na da ang ginapang-ubra ni Keith nga wala ko nabal-an?

DADY

Pulii na lang diri Rose. Dapat ikaw mismo ang makakita.

(Rosemarie exits)

(Keith walks in with a woman)

ROSEMARIE

(shouts) Wala ka sang huya Keith!

KEITH

Huh?!?! Rose! San-o ka lang nag-abot?

ROSEMARIE

Hah! Sa tanan-tanan ko nga pangasubo kag pangabudlay sa iban nga lugar para lang nga mangin-ayuhan ang aton nga pangabuhi nga duwa… Amo pa ni ang ubrahon mo sa akon?

KEITH

Indi….

ROSEMARIE

Anong indi? Indi mo ni siya kilala? HAHAHAHA…

KEITH

Please let me explain Rose… Dali lang bala…

ROSEMARIE

Wala ka na sang dapat nga iexplain pa ah. Okay na to tanan ang imo binutig sa akon sang ara pa ko sa Hong Kong!

KEITH

Ang salakyan nga ginpabakal mo…ara sa kasa… ginapakay-o ko…

ROSEMARIE

Ano ang imo ipakay-o??!?! Sin-o ang intuon mo man?

Pano mo ipakay-o ang isa ka bagay nga

wala mo gani nabakal??? Ha?!?!

KEITH

Ara… Kag ang balay…

ROSEMARIE

Ang diin nga balay? Ang balay ko na ginapaistaran mo sa babayi mo?

Bastos ka! Ginabastos mo ang akon nga balay!

KEITH

Rose.. patawara ko…please…

ROSEMARIE

Patawaron sa ano? Wala na na ya kapatawaran ang imo gin-ubra nga panghalit sa kabuhi ko!

(Rosemarie leaves him. Goes center stage)

ROSEMARIE

(talks to the audience)

Kung tani nagpati lang ko kay Tatay kag kay Nanay. Kung wala lang ko nangin retubada sa ila. Para sa akon nanginsala ko lang ang magpalangga. Gin-guba ni Keith ang akon nga pangabuhi kaisa. Indi na ko gusto nga masundan pa ini.

(PINKY enters, consoles Rosemarie)

PINKY

(to Rosemarie)

Indi man sa tanan nga tion nga manginbulag na lamang kita nga mga kababayin-an sa mga masasakit nga mga bagay nga nagakatabo sa aton. Siguro dapat na niyo makilala si Atty. Rowena, ang amon diri nga abogada nga nagabulig sa tanan nga cases of abused women.

ATTY. ROWENA

Good day. Kaina pa ko diri, galing I have to attend to many of our fellow women na naga kinahanglan sang bulig ah. (Speech of RA 9262) May ara kami dira leaflets panghatag.

PINKY

(talks to the audience)

Kung ikaw ang pagapamangkuton ya, kung ikaw si Rhoda nga ginasakit sang bana maano ka? Kung si Sandra, whose spirit was broken with hurting words from a person she least expected could hurt her? Remember niyo si Ena? What about you amiga, what would you do if someone rapes you and left you disheveled and troubled? Kag si Rosemarie…Ano kung ara ka sa lugar ni Rosemarie, You’ve gone abroad for 3 years and to come back nga wala man lang gle pulos atong tanan mo nga ginpangabudlayan? SI RHODA…. SI SANDRA…. SI ENA…. KAG SI ROSEMARIE…. Sa kadamuon sang babayi sa kalibutan, apat lang na sila. Pero sila nga apat ang rason nga ari ang Project Kababayin-an. WOMAN, YOU NOW HAVE A CHOICE. YOU HAVE A RIGHT. Sulod kamo… Welcome to Project Kababayin-an.

- END -